Een sensor die meldt wanneer iemand valt of uit bed gaat, is een vorm van toezicht. Voor bewoners met dementie of een verstandelijke beperking speelt dan de Wet zorg en dwang (Wzd). Wat betekent dat in de praktijk?
Toezicht is een vorm van zorg
De Wet zorg en dwang, artikel 2 noemt het uitoefenen van toezicht op een cliënt als een vorm van zorg. Die zorg is onvrijwillig als de cliënt of zijn vertegenwoordiger zich ertegen verzet. Een valsensor of uit-bed-melding is dus niet automatisch onvrijwillige zorg, maar kan het worden.
Verzet is het kantelpunt
Stemt de bewoner in, of de vertegenwoordiger als de bewoner dat zelf niet kan, en verzet de bewoner zich niet? Dan is de sensor geen onvrijwillige zorg. Verzet de bewoner zich wél, dan is het onvrijwillige zorg, ook als de vertegenwoordiger heeft ingestemd (Dwang in de Zorg).
Een publicatie van ZN en Vilans (2024) over bedsensoren in de intramurale zorg beschrijft hetzelfde: bij toestemming is de sensor geen onvrijwillige zorg, tenzij er verzet is. Dan mag het alleen na het Wzd-stappenplan.
Wat betekent dat voor uw organisatie?
- Bespreek de inzet van de sensor met de bewoner en de vertegenwoordiger, en leg de toestemming vast
- Neem de sensor op in het zorgplan, met het doel en de instellingen
- Let op signalen van verzet, ook later
- Is er verzet en is de sensor toch nodig? Volg dan het stappenplan van de Wzd
- Leg de afweging ook vast als er geen verzet is. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) vraagt dat bij domotica
- Evalueer de inzet regelmatig
Wie beslist?
De afweging maakt de zorgverantwoordelijke: de deskundige die uw organisatie daarvoor heeft aangewezen. De Wzd-functionaris heeft een andere rol: die ziet erop toe dat bij onvrijwillige zorg de minst ingrijpende vorm wordt gekozen en dat die wordt afgebouwd. Stilzorg beslist en beoordeelt niets; wij leveren per bewoner een overzicht van de instellingen, zodat u die in het zorgplan kunt vastleggen.
En thuis?
Ook buiten de instelling is domotica niet verboden, zolang het niet als dwangmaatregel wordt ingezet. Dat schreef de minister in 2019 in een Kamerbrief. Zorgaanbieders blijven wel verantwoordelijk voor de afweging tussen veiligheid en vrijheid.
Wat Stilzorg wel en niet doet
Stilzorg meldt. Het sluit geen deuren af en beperkt niemand in zijn bewegingen. Het maakt geen beeld en neemt geen geluid op. Daarmee is de inbreuk op de privacy kleiner dan bij een camera, maar het blijft toezicht, en dus iets om zorgvuldig met de bewoner te bespreken.
Let op bij koppelingen: wordt een sensor via een relais aan een deur of deurslot gekoppeld, zodat een deur dichtgaat of op slot blijft, dan gaat het niet meer alleen om toezicht. Dat kan het beperken van de bewegingsvrijheid zijn, en daarvoor gelden zwaardere regels uit de Wzd. Zo’n koppeling gebruiken we niet om de deur van een bewoner te sluiten.
Hulp bij de invoering
Wilt u Stilzorg zorgvuldig invoeren? Uw organisatie maakt de afweging; wij leveren per bewoner een overzicht van de instellingen voor het zorgplan, en informatie voor familie. Neem contact op →
Dit artikel is algemene informatie en geen juridisch advies. Raadpleeg voor uw situatie de Wzd-functionaris of een jurist. De Wzd geldt voor mensen met dementie of een verstandelijke beperking; voor de GGZ gelden andere regels. Stand: oktober 2026.